Lista aktualności Lista aktualności

Grabowiec – las „na gipsie”

W południowej części RDLP w Radomiu, na terenie Nadleśnictwa Pińczów, znajduje się jedna z największych osobliwości przyrodniczych regionu, jaką jest niewątpliwie rezerwat florystyczny „Grabowiec”, jedyny kompleks leśny w naszym kraju występujący na podłożu zbudowanym ze zwietrzelin skał gipsowych.

Teren ten został objęty ochroną prawną przede wszystkim ze względu na występowanie licznych gatunków flory kserotermicznej, wśród której na pierwszy plan wysuwa się istniejące tutaj do dnia dzisiejszego, jedno z dwóch znanych w Polsce, stanowisko dyptamu jesionolistnego, uważanego za pierwowzór biblijnego, gorejącego krzewu Mojżesza.

Historia ochrony kompleksu leśnego Grabowiec sięga okresu międzywojennego, kiedy to już w roku 1922 powołano na tym obszarze rezerwat przyrody obejmujący młodnik dębowo-grabowy z licznymi widnymi polanami pokrytymi roślinnością kserotermiczną, zaś wzdłuż południowego stoku rozciągały się wówczas liczne stanowiska, obficie kwitnącego dyptamu jesionolistnego. Utrzymywanie się bogatej flory kserotermicznej było możliwe dzięki prowadzonej w tamtym okresie gospodarce odroślowej z przeznaczeniem drewna na opał, tak pożądany w okolicy ubogiej w lasy.  Do chwili objęcia tego terenu ochroną prawną odbywał się tutaj także wypas zwierząt gospodarskich.

Kolejne rewizje oraz inwentaryzacje prowadzone w rezerwacie wskazywały jednak na nieuchronne procesy sukcesyjne, zmieniające nieodwracalnie obraz tego miejsca. Już w latach 60-tych drzewostan osiągnął duży stopień zwarcia, przez co następowała stopniowa eliminacja polan i miejsc widnych jako stanowisk flory kserotermicznej. W chwili obecnej szatę roślinną rezerwatu Grabowiec tworzy przede wszystkim zbiorowisko leśne grądu subkontynentalnego Tilio-Carpinetum w charakterystycznej dla lasów Ponidzia „widnej” postaci, która wyróżnia się, między innymi, częstym występowaniem miodownika melisowatego. Zbiorowisko grądowe w rezerwacie jest także miejscem egzystencji dość licznej populacji lilii złotogłów, rośliny która w okresie kwitnienia stanowi prawdziwą ozdobę naszych lasów.

Pierwotny przedmiot ochrony, jakim była roślinność kserotermiczna utrzymuje się dziś wyłącznie w nielicznych lukach w drzewostanie, a także na obrzeżach kompleksu leśnego. Pomimo zaawansowanych procesów sukcesyjnych, ciągle jeszcze możemy spotkać tutaj takie gatunki roślin ciepłolubnych, jak: miłek wiosenny, wisienka stepowa czy zawilec wielkokwiatowy. Gatunkiem zagrożonym w dalszej egzystencji na terenie rezerwatu jest obecnie, także jego największa osobliwość - dyptam jesionolistny. Nieliczna populacja tej rośliny utrzymuje się wyłącznie dzięki wysiłkom osób zaangażowanych w czynną ochronę przyrody, w tym miejscowych leśników.

Atutem rezerwatu jest również jego unikalne położenie. Występujące tutaj zbiorowiska roślinne wykształciły się na specyficznym podłożu gleb o charakterze mezotroficznych rędzin wytworzonych ze zwietrzelin skał gipsowych. Tego typu warunki glebowe nie występują w żadnym innym miejscu na terenie lasów naszego kraju. Przejawem interesującej budowy geologicznej są także zachodzące w obrębie skał gipsowych zjawiska krasowe. Procesy te uwidaczniają się w postaci łatwych do zaobserwowania w obrębie całego rezerwatu, lejów i zapadlisk krasu powierzchniowego.

Rezerwat Grabowiec to prawdziwy skarb przyrody wśród leśnych ostępów RDLP w Radomiu. Zachowanie występujących w nim wartości będzie możliwe wyłącznie w oparciu o aktywne działania człowieka wynikające z dogłębnej znajomości zachodzących tutaj procesów.